Nowa ustawa dla operatorów maszyn - karta zamiast książki | OSZ Rzeszów
Nowa ustawa dla operatorów maszyn. Co z książką operatora?

Nowa ustawa o uprawnieniach operatorów maszyn wciąż jest projektem. W wersji opublikowanej przez rząd dotychczasowe uprawnienia i wpisy do książki operatora zachowują ważność, więc osoby, które już pracują na koparkach, ładowarkach czy przy montażu rusztowań, nie będą musiały zdawać egzaminu od nowa.

Zmienić ma się dokument potwierdzający uprawnienia, zasady egzaminu i to, gdzie uprawnienia będą wymagane. Poniżej opisujemy, co dokładnie przewiduje projekt, na jakim jest etapie i jak to wpływa na decyzję o kursie.

Gdzie jest dziś projekt

Pełna nazwa to projekt ustawy o zasadach nabywania uprawnień do obsługi maszyn stosowanych do prac ziemnych, budowlanych, drogowych i innych oraz montażu i demontażu rusztowań. W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów ma numer UD142. Tekst opublikowano 4 lutego 2025 r., a projekt przeszedł wtedy do uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania. Na stronie projektu w Rządowym Centrum Legislacji ma status otwartego, a ostatnia zmiana pochodzi z tamtego dnia. Wszystko, co opisujemy poniżej, dotyczy więc wersji z lutego 2025 r.

Według karty projektu w wykazie prac rządu Rada Ministrów ma go przyjąć w IV kwartale 2026 r. Później zajmą się nim Sejm i Senat, a ustawa zacznie obowiązywać 6 miesięcy po publikacji w Dzienniku Ustaw. Do tego momentu obowiązują obecne zasady.

Dlaczego ministerstwo chce przenieść te zasady z rozporządzenia do ustawy

Dziś uprawnienia operatorów maszyn do robót ziemnych, budowlanych i drogowych reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki z 20 września 2001 r. Z założenia powinno ono dotyczyć wyłącznie bezpieczeństwa i higieny pracy. Opłaty, skład komisji egzaminacyjnych czy wymagania wobec ośrodków szkoleniowych określa wewnętrzny regulamin Sieci Badawczej Łukasiewicz – Warszawskiego Instytutu Technologicznego, który przeprowadza egzaminy. Według uzasadnienia projektu do ministerstwa wpływały na to skargi, a Państwowa Inspekcja Pracy zgłaszała wątpliwości, czy na przykład operator koparki pracujący na wysypisku śmieci w ogóle potrzebuje uprawnień. Ustawa ma uporządkować te sprawy w jednym akcie.

To druga próba. Podobny projekt był procedowany w latach 2022–2023 i nie wyszedł poza etap konsultacji, dlatego ostateczne brzmienie przepisów może się jeszcze różnić od opisanego tutaj.

Twoja książka operatora po zmianie przepisów

Kluczowy jest przepis przejściowy, czyli art. 32 projektu. Uprawnienia uzyskane przed wejściem ustawy w życie zachowują ważność w zakresie, na jaki zostały wydane. To samo dotyczy książek operatora z wpisami dokonanymi przed tą datą.

W sieci można trafić na nagłówki sugerujące, że egzamin czeka także tych, którzy już mają kwalifikacje. To nieprecyzyjne. Projekt otwiera drogę do egzaminu bez obowiązkowego szkolenia dla osób spełniających określone wymagania, ale nie każe ponownie zdawać nikomu, kto ma ważne uprawnienia.

Plastikowa karta w portfelu to jeszcze nie karta operatora

Tu łatwo się pomylić. Od zmiany przepisów w 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 291) książka operatora ma formę karty z tworzywa sztucznego, a mimo to formalnie nadal nazywa się książką operatora. Jest to obecny, ważny dokument. Karta operatora to coś innego: nowy dokument, który według projektu będzie wydawał dyrektor Instytutu po zdanym egzaminie. Jeśli masz plastikową kartę z napisem „Książka operatora”, masz dokument wydany na dzisiejszych zasadach.

Dziś i według projektu: najważniejsze różnice w zdobywaniu uprawnień

Sama ścieżka do uprawnień zostaje podobna: szkolenie, a potem egzamin z teorii i praktyki przed komisją powołaną przez Łukasiewicz-WIT. Zmienia się przede wszystkim to, gdzie te zasady są zapisane. Dziś wynikają z rozporządzenia z 2001 r. i z regulaminu Instytutu, a po zmianie będą w ustawie i rozporządzeniach wykonawczych. Dla kandydata oznacza to tyle, że wymagania wobec niego i wobec ośrodka szkoleniowego będą jawne i jednakowe w całym kraju.

Zmieni się też dokument. Obecnie po zdanym egzaminie otrzymuje się świadectwo i wpis do książki operatora, a według projektu będzie to karta operatora wydawana przez dyrektora Instytutu na czas nieokreślony. Instytut będzie prowadził elektroniczny wykaz osób uprawnionych, z którego na pisemny wniosek skorzystają między innymi PIP, policja i pracodawcy, również przyszli. W praktyce pracodawca będzie mógł sprawdzić, czy kandydat do pracy naprawdę ma uprawnienia, o których pisze w CV.

Najwięcej konkretów projekt podaje w sprawie samego egzaminu:

Próg zaliczenia teoriico najmniej 80% punktów
Próg zaliczenia praktykico najmniej 90% punktów
Liczba osób na jednym egzaminienajwyżej 30
Opłata za egzamin i kartę4,3% przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa GUS
Duplikat lub wymiana karty120 zł

Próg 80% z teorii to rozsądny poziom. Natomiast 90% w części praktycznej oznacza, że przy obsłudze maszyny na egzaminie zostanie bardzo mało miejsca na pomyłki. Komisja ma być przy tym niezależna. Egzaminator nie będzie mógł prowadzić ośrodka szkoleniowego ani pracować w żadnym z nich, a co najmniej jedna osoba w składzie komisji będzie musiała mieć uprawnienia do maszyny, której dotyczy egzamin. Przy rusztowaniach wystarczą uprawnienia montażowe lub budowlane.

Inaczej będzie też z ośrodkami. Dziś Instytut sprawdza i potwierdza, czy ośrodek spełnia wymagania lokalowe, sprzętowe i kadrowe. Projekt z tej weryfikacji rezygnuje. Ośrodki mają szkolić według programu opracowanego przez Instytut, a Instytut będzie publikował na swojej stronie listę ośrodków, którym ten program udostępnił. Według uzasadnienia o jakości szkolenia zdecyduje wynik egzaminu, więc ośrodki, które słabo przygotowują kursantów, z czasem stracą klientów.

Egzamin bez kursu? Tylko dla części osób

Szkolenie pozostaje podstawową drogą do uprawnień, ale projekt przewiduje wyjątek dla osób spełniających warunki z art. 11 ust. 3 i 4. Mogą one przystąpić do egzaminu bez ukończenia szkolenia, a egzamin zdają na takich samych zasadach jak pozostali. Ministerstwo uzasadnia to brakami kadrowymi. Powołuje się na „Barometr zawodów”, według którego od 2020 r. operatorów sprzętu do robót ziemnych brakowało w całym kraju.

Maszyny budowlane i rusztowania w nowym wykazie

Lista maszyn trafi do załącznika do ustawy i w większości pokrywa się z obecnym wykazem. Część nazw zaktualizowano, niektóre maszyny i klasy połączono, a kilka pozycji usunięto. Nowe są dwie: kruszarki pracujące w ciągach technologicznych oraz wozidła technologiczne o ładowności powyżej 10 ton. Rusztowania podzielono na dwa rodzaje.

Ważniejsze może okazać się co innego. Uprawnienia będą wymagane bez względu na to, gdzie maszyna pracuje: na budowie, przy drogach, w rolnictwie, na wysypisku, na składzie opału czy w porcie. Przy rusztowaniach projekt wymienia nawet montaż scen na koncerty i przedstawienia. Kontrolą uprawnień zajmie się Państwowa Inspekcja Pracy, a operator będzie musiał okazać ważną kartę operatora.

Podział na klasy uprawnień na koparki na razie się nie zmienia. Co obejmuje klasa I, a co klasa III, opisujemy w artykule o klasach uprawnień na koparki.

Czy czekać z kursem?

Nie ma ku temu dobrego powodu. Ustawy jeszcze nie uchwalono, a po publikacji zacznie obowiązywać dopiero po pół roku. Uprawnienia zdobyte wcześniej zgodnie z projektem pozostaną ważne. Nowe przepisy nie ułatwią też samego egzaminu, wręcz przeciwnie, bo próg w części praktycznej wyniesie 90%.

Niezależnie od tego, kiedy podejdziesz do egzaminu, najwięcej zależy od czasu spędzonego na maszynie przed jego terminem. Jeśli planujesz uprawnienia na koparki jednonaczyniowe albo montaż rusztowań, możesz je zdobyć na obecnych zasadach.

Najczęstsze pytania

Czy po wejściu ustawy muszę ponownie zdawać egzamin?

Nie. Według art. 32 projektu uprawnienia i wpisy do książki operatora uzyskane przed wejściem ustawy w życie zachowują ważność w zakresie, na jaki je wydano.

Czym różni się karta operatora od plastikowej książki operatora?

Plastikowa książka operatora jest wydawana dziś, od zmiany wzoru w 2023 r. Karta operatora to dokument przewidziany w projekcie ustawy, który będzie wydawany po egzaminie zdanym według nowych przepisów. Oba mają formę karty, ale podstawa prawna jest inna.

Kiedy ustawa wejdzie w życie?

Konkretnej daty nie ma. Rząd planuje przyjąć projekt w IV kwartale 2026 r., potem czeka go praca w Sejmie i Senacie, a ustawa zacznie obowiązywać 6 miesięcy po publikacji w Dzienniku Ustaw.

Kto będzie przeprowadzał egzaminy?

Tak jak dziś Sieć Badawcza Łukasiewicz – Warszawski Instytut Technologiczny. Komisję powoła dyrektor Instytutu spośród egzaminatorów z prowadzonej przez niego listy.

Uprawnienia operatora maszyn w OSZ Rzeszów

Ośrodek Szkolenia Zawodowego OSZ (Daniel Czerwiński) od ponad 30 lat przygotowuje operatorów maszyn budowlanych do egzaminów przed komisją Łukasiewicz-WIT. Zadzwoń albo napisz, pomożemy wybrać kurs i najbliższy termin.
📞 692 411 610
✉ biuro@osz.com.pl

Sprawdź najbliższe terminy szkoleń →